آشنایی با سقف های یوبوت و تفاوت آن با سقف های تیرچه بلوک ( قسمت دوم )

در سال‌های اخیر با پیشرفت فناوری‌های ساخت‌وساز، سیستم‌های سقفی نیز دچار تحول شده‌اند. در کنار سیستم‌های رایج مانند تیرچه بلوک و استفاده از مصالح متداولی همچون بلوک سقفی یزد در پروژه‌های مسکونی، روش‌های نوین‌تری مانند سقف یوبوت وارد صنعت ساختمان شده‌اند که هدف آن‌ها کاهش وزن سازه، افزایش دهانه قابل اجرا و بهبود عملکرد لرزه‌ای است. در این مقاله به معرفی دقیق سقف یوبوت و بررسی تفاوت‌های آن با سقف تیرچه بلوک می‌پردازیم تا بتوانید با دیدی فنی و اقتصادی، انتخاب مناسبی برای پروژه خود داشته باشید.

سقف یوبوت چیست؟

سقف یوبوت نوعی دال بتن مسلح دوطرفه مجوف است که با استفاده از قالب‌های پلی‌پروپیلنی توخالی در داخل بتن اجرا می‌شود. این قالب‌ها که معمولاً به شکل مکعبی یا مستطیلی هستند، در بخش میانی دال قرار می‌گیرند و باعث حذف بتن غیرسازه‌ای می‌شوند.
در این سیستم، بارها در دو جهت اصلی توزیع می‌شوند؛ به همین دلیل عملکرد سازه‌ای آن نسبت به سیستم‌های یک‌طرفه متفاوت است. حذف بتن اضافی در ناحیه میانی دال باعث کاهش وزن مرده سقف شده و در نتیجه بار وارد بر ستون‌ها و فونداسیون نیز کاهش می‌یابد.
از مهم‌ترین ویژگی‌های سقف یوبوت می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
• کاهش مصرف بتن
• کاهش وزن سازه
• امکان اجرای دهانه‌های بلند
• افزایش صلبیت خمشی
• کاهش نیاز به تیرهای میانی
این سیستم بیشتر در پروژه‌های تجاری، پارکینگ‌ها، ساختمان‌های اداری و سازه‌های با دهانه‌های بزرگ کاربرد دارد.

ساختار سقف تیرچه بلوک

سقف تیرچه بلوک یکی از متداول‌ترین سیستم‌های سقفی در ساختمان‌های مسکونی ایران است. این سیستم به صورت یک‌طرفه عمل می‌کند؛ یعنی انتقال بار عمدتاً در راستای تیرچه‌ها انجام می‌شود.
اجزای اصلی این سقف عبارت‌اند از:
• تیرچه‌های پیش‌ساخته یا درجا
• بلوک‌های سفالی یا سیمانی به عنوان پرکننده
• میلگردهای حرارتی
• بتن پوششی نهایی
در این سیستم، بلوک‌ها نقش سازه‌ای ندارند و تنها برای پر کردن فضای خالی بین تیرچه‌ها استفاده می‌شوند. پس از چیدن تیرچه‌ها و بلوک‌ها، بتن روی آن ریخته می‌شود و یکپارچگی سقف ایجاد می‌گردد.
سقف تیرچه بلوک به دلیل اجرای نسبتاً ساده، دسترسی آسان به مصالح و هزینه اولیه کمتر، در پروژه‌های کوچک و متوسط بسیار پرکاربرد است.

تفاوت‌های سازه‌ای سقف یوبوت و تیرچه بلوک

در این بخش، تفاوت‌های اصلی این دو سیستم را از جنبه‌های فنی بررسی می‌کنیم.

 نحوه انتقال بار

مهم‌ترین تفاوت این دو سیستم در نحوه انتقال بار است.

• سقف یوبوت یک سیستم دال دوطرفه است؛ یعنی بارها در دو جهت عمود بر هم منتقل می‌شوند. این ویژگی باعث توزیع یکنواخت‌تر تنش‌ها در سازه می‌شود.
• سقف تیرچه بلوک یک سیستم یک‌طرفه است؛ بار عمدتاً در راستای تیرچه‌ها منتقل می‌شود و تیرهای اصلی بار را به ستون‌ها انتقال می‌دهند.

نتیجه این تفاوت آن است که در یوبوت، رفتار سازه‌ای یکپارچه‌تر و مناسب‌تر برای دهانه‌های بزرگ حاصل می‌شود.

وزن مرده سازه

در سقف یوبوت، بخش زیادی از بتن میانی که نقش سازه‌ای مؤثری ندارد حذف می‌شود. این موضوع باعث کاهش وزن مرده سقف می‌گردد.
کاهش وزن مرده اثرات مهمی دارد:
• کاهش ابعاد ستون‌ها
• کاهش ابعاد فونداسیون
• بهبود عملکرد لرزه‌ای ساختمان
• کاهش نیروهای زلزله به دلیل جرم کمتر سازه
در مقابل، سقف تیرچه بلوک به دلیل وجود بتن و بلوک در تمام سطح، وزن بیشتری نسبت به یوبوت دارد.

دهانه قابل اجرا

یکی از نقاط قوت اصلی سقف یوبوت، امکان اجرای دهانه‌های بلند است. این سیستم می‌تواند بسته به طراحی، دهانه‌هایی در حدود 8 تا 12 متر یا حتی بیشتر را پوشش دهد.
در حالی که سقف تیرچه بلوک معمولاً برای دهانه‌های حدود 5 تا 7 متر اقتصادی و متداول است. برای دهانه‌های بزرگ‌تر، نیاز به تیرهای میانی بیشتر یا تغییر سیستم سازه‌ای وجود دارد.
بنابراین در پروژه‌هایی مانند پارکینگ‌ها یا فضاهای تجاری که نیاز به فضای باز و بدون ستون میانی دارند، یوبوت انتخاب مناسب‌تری محسوب می‌شود.

آزادی معماری

در سقف یوبوت به دلیل رفتار دوطرفه و حذف تیرهای آویزدار، سطح زیر سقف صاف‌تر است. این ویژگی مزایای زیر را ایجاد می‌کند:
اجرای ساده‌تر تأسیسات
افزایش ارتفاع مفید طبقات
ایجاد فضاهای معماری بازتر
در سقف تیرچه بلوک معمولاً تیرهای میانی یا اختلاف سطح‌هایی در زیر سقف دیده می‌شود که ممکن است محدودیت‌هایی در طراحی معماری ایجاد کند.

مقایسه اقتصادی

از نظر اقتصادی، انتخاب سیستم به نوع پروژه بستگی دارد.

در پروژه‌های کوچک مسکونی:
سقف تیرچه بلوک معمولاً مقرون‌به‌صرفه‌تر است؛ زیرا:
• مصالح آن در دسترس‌تر هستند.
• هزینه اولیه کمتر است.
• اجرای آن برای تیم‌های اجرایی رایج‌تر است.

در پروژه‌های بزرگ و مرتفع:

اگرچه هزینه اولیه سقف یوبوت ممکن است بیشتر باشد، اما به دلیل:
• کاهش وزن سازه
• کاهش مصرف بتن در کل پروژه
• کاهش ابعاد ستون و فونداسیون
در مجموع می‌تواند بهینه‌تر و اقتصادی‌تر باشد.

کدام سیستم برای پروژه شما مناسب‌تر است؟

انتخاب بین سقف یوبوت و تیرچه بلوک باید بر اساس شرایط پروژه انجام شود. عواملی مانند:
• تعداد طبقات
• دهانه‌های مورد نیاز
• اهمیت کاهش وزن سازه
• بودجه پروژه
• پیچیدگی معماری
در تصمیم‌گیری نقش اساسی دارند. اگر پروژه شما دارای دهانه‌های بلند، اهمیت بالا در کاهش وزن سازه و نیاز به فضای باز بدون ستون است، سقف یوبوت گزینه‌ای مناسب خواهد بود. اما اگر با یک پروژه مسکونی کم‌طبقه و دهانه‌های معمولی روبه‌رو هستید، سقف تیرچه بلوک همچنان انتخابی منطقی و اقتصادی است.

جمع‌بندی

سقف یوبوت به عنوان یک سیستم نوین دال مجوف، با هدف کاهش وزن سازه و افزایش دهانه قابل اجرا طراحی شده است و در پروژه‌های بزرگ عملکرد مطلوبی دارد. در مقابل، سقف تیرچه بلوک به دلیل سادگی اجرا و هزینه اولیه کمتر، همچنان یکی از پرکاربردترین سیستم‌های سقفی در ساختمان‌های مسکونی محسوب می‌شود.
در نهایت، انتخاب صحیح سیستم سقف باید بر پایه محاسبات سازه‌ای دقیق و بررسی شرایط اقتصادی پروژه انجام گیرد تا بهترین بازدهی فنی و مالی حاصل شود.